با نزدیک شدن به فصل پاییز و افزایش احتمال شیوع بیماری‌های تنفسی، توجه بسیاری از افراد به واکسن آنفلوآنزا و زمان مناسب تزریق آن جلب شده است. واکسیناسیون پیش از شروع فصل آنفلوآنزا بهترین زمان برای ایجاد محافظت در برابر این بیماری است و حدود دو هفته پس از تزریق، بدن فرصت پیدا می‌کند تا پاسخ ایمنی لازم را ایجاد کند. با این حال، اگر واکسن دیرتر در دسترس قرار بگیرد، این موضوع به معنی از دست رفتن کامل فرصت پیشگیری نیست. سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که واکسیناسیون در طول فصل آنفلوآنزا نیز می‌تواند همچنان مفید باشد.
اما سؤال مهم این است: اگر واکسن آنفلوآنزا در ابتدای فصل در دسترس نباشد، تا زمان توزیع آن چه کارهایی می‌توان برای کاهش خطر ابتلا انجام داد؟
واکسن آنفلوآنزا؛ همچنان مهم‌ترین راه پیشگیری
قبل از هر چیز باید تأکید کرد که هیچ مکمل، ویتامین یا ماده غذایی نمی‌تواند جایگزین واکسن آنفلوآنزا شود. واکسن سالانه آنفلوآنزا همچنان مؤثرترین ابزار برای کاهش خطر ابتلا و به‌خصوص کاهش عوارض شدید بیماری محسوب می‌شود. از آنجا که ویروس‌های آنفلوآنزا دائماً تغییر می‌کنند و ایمنی بدن نیز با گذشت زمان کاهش می‌یابد، واکسن‌های فصلی به‌صورت سالانه به‌روزرسانی می‌شوند. بنابراین، افرادی که در گروه‌های پرخطر قرار دارند، بهتر است با در دسترس قرار گرفتن واکسن، برای دریافت آن با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
تا رسیدن واکسن آنفلوآنزا چه کنیم؟
در فاصله زمانی تا توزیع واکسن، رعایت چند اقدام ساده می‌تواند به کاهش احتمال مواجهه با ویروس‌های تنفسی کمک کند.
۱. در محیط‌های شلوغ و بسته ماسک بزنید
محیط‌های شلوغ، بسته و کم‌تهویه می‌توانند احتمال مواجهه با ویروس‌های تنفسی را افزایش دهند. استفاده از ماسک، به‌خصوص در زمان افزایش بیماری‌های تنفسی یا هنگام حضور در مراکز درمانی و فضاهای شلوغ، می‌تواند یکی از اقدامات پیشگیرانه باشد.
۲. تهویه محیط را جدی بگیرید
باز کردن پنجره‌ها و وارد کردن هوای تازه به محیط‌های بسته یکی از راهکارهای ساده برای کاهش مواجهه با ویروس‌های تنفسی است. اگر امکان آن وجود دارد، حضور در فضای باز یا محیط‌هایی با تهویه مناسب را به ماندن طولانی‌مدت در فضاهای بسته و شلوغ ترجیح دهید.
۳. شست‌وشوی دست‌ها را فراموش نکنید
شست‌وشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون، به‌خصوص پس از حضور در مکان‌های عمومی و قبل از غذا خوردن، یکی دیگر از اقدامات ساده برای کاهش انتقال عوامل بیماری‌زا است. همچنین بهتر است تا حد امکان از لمس چشم‌ها، بینی و دهان با دست‌های نشسته خودداری شود.
۴. خواب و تغذیه مناسب؛ پایه‌های عملکرد طبیعی سیستم ایمنی
سیستم ایمنی برای عملکرد طبیعی خود به مجموعه‌ای از مواد مغذی نیاز دارد. داشتن یک رژیم غذایی متنوع و متعادل، دریافت پروتئین کافی، مصرف میوه‌ها و سبزیجات و داشتن خواب کافی، بخشی از مراقبت‌های عمومی از سلامت سیستم ایمنی هستند.
بنابراین، در آستانه فصل بیماری‌های تنفسی، تمرکز صرف بر مصرف یک مکمل خاص نباید جایگزین تغذیه مناسب و سبک زندگی سالم شود.
مکمل‌های تقویت سیستم ایمنی؛ آیا واقعاً مفیدند؟
با شروع فصل سرما، محصولات مختلفی با عنوان «تقویت‌کننده سیستم ایمنی» در بازار دیده می‌شوند. اما باید بین تأمین نیازهای تغذیه‌ای بدن و ادعای «جلوگیری از آنفلوآنزا» تفاوت قائل شد. ویتامین‌هایی مانند ویتامین C و ویتامین D و ماده معدنی زینک برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی اهمیت دارند. با این حال، شواهد نشان نمی‌دهد که مصرف خودسرانه و بیش از نیاز این مواد در فردی که کمبود ندارد، بتواند جای واکسن آنفلوآنزا را بگیرد یا به‌طور قطعی از ابتلا به آن جلوگیری کند. به همین دلیل، مصرف مکمل بهتر است بر اساس نیاز فرد، رژیم غذایی، شرایط جسمی و در صورت لزوم با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.
ویتامین D
ویتامین D در عملکرد سیستم ایمنی نقش دارد و کمبود آن می‌تواند با اختلال در عملکرد ایمنی همراه باشد. برخی مطالعات نیز احتمال کاهش خفیف خطر برخی عفونت‌های تنفسی را با مصرف منظم ویتامین D، به‌خصوص در افراد دارای سطح پایین این ویتامین، مطرح کرده‌اند؛ با این حال نتایج مطالعات کاملاً یکسان نیستند. بنابراین بهتر است ویتامین D با هدف تأمین نیاز بدن و اصلاح کمبود مصرف شود، نه به‌عنوان جایگزین واکسن آنفلوآنزا.
ویتامین C
ویتامین C یکی از مواد مغذی مهم برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی است. دریافت کافی آن از طریق رژیم غذایی اهمیت دارد و مکمل‌ها در برخی شرایط می‌توانند به تأمین نیاز بدن کمک کنند. با این حال، مصرف دوزهای بالای ویتامین C به معنی پیشگیری قطعی از آنفلوآنزا نیست.
زینک
زینک نیز در عملکرد سیستم ایمنی نقش دارد و کمبود آن می‌تواند عملکرد طبیعی پاسخ ایمنی را مختل کند. بنابراین تأمین مقدار مورد نیاز بدن اهمیت دارد، اما مصرف خودسرانه دوزهای بالای زینک برای پیشگیری از آنفلوآنزا توصیه نمی‌شود.
اگر علائم آنفلوآنزا شروع شد، چه کنیم؟
اگر علائمی مانند تب، سرفه، گلودرد، بدن‌درد، سردرد، لرز و خستگی ایجاد شد، به‌خصوص در افراد پرخطر، بهتر است مراجعه به پزشک به تأخیر نیفتد. داروهای ضدویروس آنفلوآنزا در صورت تجویز پزشک می‌توانند برای درمان بیماری مورد استفاده قرار گیرند و بیشترین اثر را زمانی دارند که در یک تا دو روز ابتدایی شروع علائم مصرف شوند. این داروها با آنتی‌بیوتیک‌ها متفاوت هستند و آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان خود ویروس آنفلوآنزا کاربردی ندارند. افراد بالای ۶۵ سال، کودکان خردسال، زنان باردار و افراد مبتلا به برخی بیماری‌های زمینه‌ای، در معرض خطر بیشتری برای عوارض شدید آنفلوآنزا قرار دارند و در صورت بروز علائم باید توجه بیشتری به دریافت مراقبت پزشکی داشته باشند.
جمع‌بندی
اگر واکسن آنفلوآنزا در ابتدای فصل در دسترس نباشد، نباید تصور کرد که دیگر هیچ کاری برای کاهش خطر ابتلا نمی‌توان انجام داد.
تا زمان توزیع واکسن می‌توان با اقداماتی مانند استفاده از ماسک در محیط‌های شلوغ و بسته، بهبود تهویه، شست‌وشوی مرتب دست‌ها، رعایت فاصله از افراد بیمار و داشتن خواب و تغذیه مناسب، احتمال مواجهه و انتقال ویروس‌های تنفسی را کاهش داد.
در کنار این اقدامات، مکمل‌هایی مانند ویتامین D، ویتامین C و زینک در صورت وجود نیاز یا کمبود می‌توانند برای تأمین مواد مغذی مورد نیاز سیستم ایمنی مورد توجه قرار گیرند؛ اما هیچ‌کدام جایگزین واکسن آنفلوآنزا نیستند. و نکته مهم این است که اگر واکسن با تأخیر در دسترس قرار گرفت، هنوز هم می‌تواند ارزشمند باشد؛ زیرا واکسیناسیون در زمانی که ویروس همچنان در حال گردش است نیز می‌تواند احتمال ابتلا و عوارض بیماری را کاهش دهد.
